Yem sanayisinde bio-teknolojiden faydalanarak ürünlerin değerini arttırmak mümkündür. Bu yöntemlerin biri de yemlere enzim ilavesidir. Özellikle kanatlı beslenmesinde kullanılan kanatlı yan ürünlerine enzim ilavesinin sağladığı faydalar kabaca üç başlık altında toplanabilir:

Lipromele ait arttırılmış besin değerini gösteren analizler aşağıda gösterilmiştir:

Protein %50' den %70' e
Yağ %15' den %30' a
Kül %5' den %10' a
Nem %5' den %10' a
Ayrıca 21 Mj/kg' lık sindirilebilir enerji değeri verilmektedir.

Bu başarılı bio-işlem uygulamasının sağladığı bir diğer avantaj da sindirilebilir amino asit miktarının arttırılmasıdır. Aşağıdaki şekilde, bio-işlemle ve klasik yöntem ile oluşturulan yan ürünlere ait amino asit değerleri gösterilmiştir. Her iki üründe de %62 ham protein mevcuttur.

Ürünlerden biri lipromel gibi enzimatik hidroliz uygulanan bio-işlem ürün, diğeri de klasik yöntemlerle hazırlanan bir hayvansal rendering ürünüdür. Yukarıda grafikte görüldüğü gibi bio-işlem ürünlerinin sindirilebilir amino asit oranı daha yüksektir. Bunun sebebi, kısmen, amino asitlerin sindirilebilirliğinin geliştirilmesine bağlı olmakla beraber, kısmen de daha dikkatli işleme altında amino asitlerin korunmasına bağlıdır. Bu şekilde değerliliği yükseltilmiş hayvansal besinlerin işletmeye kazandırdığı fayda büyüktür.

Bu işlemin diğer işlemlere göre üstünlüğü ham materyalin küçük parçalara ayrılmasına minumum ihtiyaç duyulmasıdır.Normalde ister bütün gövde olsun ister tüy olsun, kıyma işlemi problemli bir aşama olmasına rağmen, gösterilen sistemde büyük parçalar enzim etkisiyle parçalandıktan sonra mekanik karıştırma uygulanır. Olabilecek en düşük ısıdaki sterilizasyondan sonra kurutulur. Kurutma işleminin düşük ısıda yapılması besin değerlerinin düşmesini engellemeye yöneliktir. Ürün soğutulduktan sonra piyasasının ihtiyacına göre pelet haline getirilir.

YEM TEKNOLOJİSİNDE ENZİM KULLANILMASININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Yem katkı maddesi olarak enzim kullanımının sağlamış olduğu fayda ilk olarak 35 yıl önce Washington State Üniversitesi' ndeki araştırmacılar tarafından gündeme getirilmiştir. Enzim ilavesi yemin kalitesini arttırmak yönünde sağladığı faydanın yanı sıra ekonomik açıdan da tercih edilmektedir. Bu nedenle çok uzun yıllar boyunca yem araştırmacıları enzim sistemleri üzerinde çalışmışlardır. Son yıllarda özellikle atık materyallerin geri dönüştürülmesinde kullanılan bio-teknik yöntemler bu ürünlerin maksimum seviyede kullanılabilirliğini sağlamaktadır.

Enzimin yararlılığını etkileyen bir çok faktörün yanı sıra, yeme, yemin işlenmesinden önce veya sonra katılması da çok önemli bir faktördür. Enzimlerin önce katılmasıyla ön sindirime tabi tutulan rasyonların özellikle broyler beslenmesinde önemli bir yeri vardır. Enzim katma işlemi peletleme öncesi yapılabildiği gibi, işlem süresi boyunca ya da peletleme sonrası da yapılmaktadır. Enzim, işleme süresi boyunca katılıyorsa ısıya çok dikkat edilmesi gerekmektedir.

Teves ve ark.' larının bildirdiğine göre en olumlu etki, eksojen enzimlerin işleme önce katılmasıyla alınmıştır. Böylece yemin besleyici değerini azaltan ısı düzeyi düşürülmekte ve ısının uygulandığı zaman aralığı daraltılmaktadır. Böylece yemin kalitatif olarak değeri arttırılırken, dolaylı yoldan mali kâr elde edilmektedir. Birim zamanda buhar hidrolizi için gerekli olan ısı, enzimle hidroliz için gerekli olan ısıdan daha fazladır.

KANATLI BESLENMESİNDE YAĞIN ÖNEMİ VE KANATLI YAN ÜRÜNLERİNDE LİPAZ KULLANIMI

Şüphesiz yemdeki yağın kanatlılar tarafından en iyi şekilde kullanılabilmesinin en büyük avantajı üretim maliyetini düşürmesidir. Böylelikle işletme daha iyi bir kâra ulaşmaktadır. Broyler rasyonlarında yeterli kullanılabilir yağ oranının, istekli yem yemeyi ve yumurta ağırlığını arttırdığı gözlenmiştir.

Sindirim ve yemdeki besin maddelerinin metabolize edilmesi sırasında bir miktar ısı oluşur. Kanatlılar bu ısı artışından dolayı şekillenen stresten çok fazla etkilenirler ve yem yeme oranları düşer. Fakat yağın sindirimi sırasında protein ve karbonhidrata oranla daha az ısı oluşmaktadır. Lipazla ön sindirim yapılmış yemlerde bu ısı artışı daha da düşmektedir. Bu uygulama hayvanları ısı stresinden kurtarmakta, yağ tüketimini arttırmakta ve özellikle sıcak havalarda artış gösteren ölümleri azaltmaktadır.

Yağ Sindirilebilirliğini Arttırıcı Olarak Lipaz Kullanımı

Enerjinin kanatlı beslenmesinde büyük öneme sahip olması şüphe götürmez bir gerçektir. Bu yüzden yem uzmanları renderinge alınacak ürünlerin gerçek metabolize olabilir enerji miktarını yükseltmek amacıyla çalışmalar yapmaktadır. Çeşitli enzim ve enzim karmaları denenmiş ve gerçek metabolize olabilir enerji (TME)' nin yükseltilmesinde katkısı olduğu gözlenmiştir. Bu işlemdeki ana yol, doymuş yağların TME' sini lipaz kullanarak yükseltmektir.

Bioscience Centre Laboratuarı' nda, doymuş yağlar ve yağ karışımlarının enzimle hidrolizi üzerine araştırmalar yapılmıştır. İki haftalık broylerler üzerinde başarılı enzim çalışmaları denenmiştir. Kanatlı yan ürünlerinde yağ oranının yüksek olması, bu ürünlerin lipazla muamele edilmesi için iyi bir nedendir. Enzim olarak lipaz seçilmesinin nedeni geniş pH sahasına sahip olmasıdır.

KANATLI MEZBAHASI YAN ÜRÜNLERİNDE ENZİM KARMALARININ KULLANILMASI

Kanatlı yan ürünleri yemin değerliliğini arttırmak üzere yapılan enzimle ön sindirim işleminde tek yönlü enzim uygulamasının yanı sıra, karmaları da kullanılarak hayvan beslemesi için gerekli olan önemli besin unsurlarının hepsine yönelik başarılı bir uygulama yapılmış olur. Bu konuyla ilgili yapılan çalışmalardan S.D. Harvey, 1992 yılında yayınladığı bir makalesinde, hidrolize tüy unu üzerinde enzim kokteyli kullanarak tüy ununun hayvan besleme açısından arttırılmasından bahsetmiştir.

Tüy unu uygun ısı işlemlerinden geçirildikten sonra çeşitli hayvan türleri için protein suplamenti olarak kullanılan değerli bir yem katkısı olarak kabul görmüştür. Kan unuyla sinerjik olarak sütten yeni kesilmiş danalarda ve özellikle kanatlı beslenmesinde besin yoğunluğunu arttırıcı olarak kullanılır. Fakat klasik yöntemlerin kullanıldığı tüy unu teknolojisinde yüksek buhar basıncı altında ısı uygulaması tüyün içindeki değerli proteinleri tahrip etmekte (özellikle sistin), tüyün besleyiciliğini azaltmaktadır. Tüyün in vivo olarak sindirilebilirliğinin düşük olması, tüydeki polipeptit zincirlerinin arasındaki di-sülfit bağlarının hidrolize edilememesinden ileri gelmektedir. Bunların sindirilebilirliğini arttırmak üzere kullanılan klasik buhar basıncı altında pişirme işlemi, diğer gerekli olan proteinlerin denature olmasına sebep olmaktadır. Ayrıca bu tip pişirme işlemi sonucunda doğal görüntüsünden uzak, kahverengi, istenmeyen bir görünüm ortaya çıkmaktadır.

Geliştirilmiş enzim hidroliziyle işleme yönteminde proteaz, amilaz ve lipazdan oluşan enzim karması kullanılmaktadır. Bu karma inatçı di-sülfit bağlarının kırılmasını sağlar. Sodyum-sülfat katılarak da iyonik ortam oluşturulur. Son ürünü oluşturana kadar uygulanacak işlemlerden enzim katımı, sadece proteinin kullanılabilirliğinin arttırılmasına yöneliktir. Bunun dışındaki diğer aşamaları da belli standartlar çerçevesinde uygulamak gerekir. Bunlar;