|
AGROTURK
Agro-Endüstriyel Müşavirlik |
|
NRA BÜLTENİ Sayı 18 Aralık 1999 |
PİLİÇLERİN FARKLI PARTİKÜL İRİLİKLERİ İÇEREN ET VE KEMİK UNLARINDAKİ FOSFORDAN YARARLANMA DÜZEYLERİYazarlar: Jerry L. Sell ve Martha J. JeffreyIowa State Üniversitesi Çeviri: İ. Cihan Koru, NRA Türkiye Danışmanı ÖZET Piliç diyetlerine katılan et ve kemik unu (EKU) ve dikalsiyum fosfotta (DF) bulunan fosfordan (P) yararlanma düzeylerinin karşılaştırılması için iki deneme düzenlendi. Aynı EKU' dan iki parti kullanıldı. Bu iki parti arasındaki fark, öğütme sonucu elde edilen partikül büyüklüğü idi. Birinci partideki partiküller 10-meş' lik (2.03 mm) bir elekten geçebilirken, ikinci partideki partiküller 12-meş' lik (1.91 mm) bir elekten geçebiliyordu. Bu nedenle partiler sırasıyla, EKU10 ve EKU12 olarak adlandırıldılar. Deneme 1 ve 2' de kullanılan düşük P düzeyli temel diyetlerde analiz ile bulunan P düzeyi sırasıyla, %0.54 (%0.2 bitkisel olmayan P) ve %0.64 (%0.3 bitkisel olmayan P) idi. Her EKU ve DF partisi, izokalorik ve eşit azot içerikli diyetlere katılarak, temel diyete %0.1, %0.2, %0.3 ve %0.4 düzeyinde P eklenmiş rasyonlar elde edildi. Denenecek muamelelerin her biri için üçer kümes tahsis edildi ve her kümese yedişer piliç kondu. 1 ve 2 numaralı denemelerde hazırlanan diyetler, piliçlere sırasıyla 5 ila 11 ile, 6 ila 13' üncü günler arasında verildi. Elde edilen veriler üzerinde yapılan regresyon analizlerinde, gövde ağırlığı ile tibia külünde saptanan artışların, diyetteki P yüzdesi ve tüketilen P miktarı ile doğrusal olarak bağlı olduğu (P<0.01) anlaşıldı. DP düzeyi 100 kabul edilerek ve adi katsayılı çoklu doğrusal regresyon (common intercept multiple linear regression) yöntemi kullanılarak göreceli yararlanma oranı (GY; relative availability) hesaplandı. Gövde ağırlığındaki artışlar temel alınarak, bağımsız değişkene ve denemeye bağlı olarak, EKU10 ve EKU12' deki GY' nin, 99.1 ile 105.5 arasında değiştiği saptandı. Benzer olarak, tibia külü temel alındığında, GY' nin 97.3 ile 104.8 arasında değiştiği görüldü. Elde edilen GY değerlerinden hiçbiri 100' den farklı (P>0.05) değildi. Bu denemeler sonunda, EKU' nun içerdiği fosfordan yararlanma oranının, DF' nin içerdiği fosfordan yararlanma oranına eşit olduğu ve EKU' nun partikül büyüklüğünün fosfordan yararlanma oranını etkilemediği saptanmış oldı. GİRİŞ EKU öteden beri kolay yararlanılabilen P içeren bir besin kaynağı olarak kabul edilmektedir (Waldroup ve ark., 1965; Peeler, 1972). Rendering endüstrisinin ürettiği kemik unlarındaki P' den yararlanma ile ilgili olarak daha önce yapılmış olan araştırmalar da bu varsayımı desteklemektedir. Miller ve Joukovsky (1953), yayınladıkları raporda ağırlık artışı ve tibia külüne göre bulunan, P' den biyolojik yararlanma düzeyinin, EKU, DF ve flordan arındırılmış kaya fosfatında eşdeğer olduğunu ileri sürmüşlerdir. Piliçlerle ilgili olarak yapılan bu gözlemler, Motzok ve ark. (1956-1957) tarafından, çeşitli kaynaklardan elde edilen EKU' daki P' den yararlanma düzeyinin, DF ve monosodyum fosfatın içerdiği P' den yararlanmaya eşdeğer olduğunun ileri sürülmesi ile desteklenmektedir. Wilcoxs ve ark.' larının yayınladıkları (1955) bir tebliğe göre, buharla muamele edilmiş kemik unundaki P' den yararlanma oranı, ticari rasyonlarla beslenen hindilerde ağırlık artışı ve kemik gelişimi açısından, DF' deki P' den yararlanma oranının %95' i düzeyindedir. Wilcoxs ve ark. (1954), ayrıca saflaştırılmış diyetler kullanıldığında, buharla muamele edilmiş kemik unundaki P' ye kıyasla %75 olduğunu rapor etmişlerdir. Her ne kadar, son olarak sözü edilen araştırmada, diyet kompozisyonunun kemik unundaki ve olası olarak EKU' daki P' den yararlanmayı etkilediği ileri sürülüyorsada, yapılan pek çok diğer araştırmadan elde edilen sonuçlar, normal koşullar altında EKU' nun kanatlılar için iyi bir P kaynağı olduğunu göstermektedir. Waldroup ve Adams' da (1994), bu bulguları teyid eden bilgiler yayınlamışlardır. Bu araştırıcılar 11 EKU üzerinde yaptıkları çalışma sonunda, bunların broyler piliçleri için P kaynağı olma açısından mono-dikalsiyum fosfata eşdeğer olduğunu saptamışlardır. EKU' daki P' den yararlanma düzeyi ile ilgili endişeler, Burnel ve ark. (1989) ile Cromwell' in (1989) yayınladıkları raporlarla ortaya çıktı. Bu araştırmacılar EKU' daki P' nin, domuzlar açısından, monosadyum' dakine kıyasla daha az yararlanılabilir olduğunu ileri sürmüşlerdi. Oban ve Roland' da (1992), piliçlerin laboratuarda hazırlanmış kemik unundaki P' den, DF' dekine kıyasla daha az yararlandıklarını rapor etmişlerdi. Orban ve Roland (1992) ile Cromwell (1989), undaki iri boyda kemik parçalarının bu üründeki P'den, piliç ve domuzların daha az yararlanmalarına neden olduğunu ifade etmişlerdir. Bu tebliğde anlatılan araştırmada, genç hindilerin beslenmesinde kullanılan ticari bir EKU örneğindeki P' den yararlanma düzeyi incelenmiştir. Aynı zamanda, öğütme sırasında 10-meş ve 12-meş' lik eleklerden geçirilmiş iki EKU örneğindeki P' nin yararlanılabilirliği de karşılaştırılmıştır. MATERYAL VE METOD Hemen hemen aynı şekilde tasarlanmış iki denemede ticari bir kuluçkahaneden temin edilen, bir günlük Nicholas ırkı hindi palazları kullanılmıştır. Palazlar bir ana makinasına konmuş ve bir ve iki numaralı denemelerde sırasıyla, 1-5 ve 1-6 günlük devrelerde, mısır ve soya küspesi esaslı ve %0.5 bitkisel olmayan P içeren bir başlangıç diyeti ile beslenmişlerdir. Bu diyet, NRC' nin (1994) önerdiği besin yoğunluklarına eşdeğer veya bu yoğunlukları az miktarda aşacak şekilde formüle edilmişti. Bu, denem öncesi süre sonunda, palazlar ayrı ayrı tartıldı ve ana makinası bataryalarındaki 39 kafesin her birine yedişer palaz kondu. Bu dağıtım yapılırken, her kafesteki palazların ortalama ağırlığının aynı olmasına ve farklı ağırlık gruplarının her kafeste temsil ediliyor olmasına dikkat edildi. Kurulan bu iki denemede, beslenme değeri açısından üç değişik P kaynağı karşılaştırıldı. Bunlar; DF (%19.9 Ca, %19.0 P), ve iki ayrı EKU (EKU10 ve EKU12) idi. EKU10 ve EKU12, bir ticari rendering işletmesinde üretilen tek bir üretim şarjından elde edildi. Laboratuar analizleri, EKU10 ve EKU12' nin %5.1 P, %10.4 Ca ve %54.4 ham protein içerdiğini gösterdi. İşletme yetkililerinin ifadesine göre, söz konusu şarjın üretilmesinde %50 sığır, %50' de kanatlı yan ürünleri kullanılmıştı. Sığır yan ürünlerinin %30'u kemikten, %70' i de yumuşak dokulardan oluşuyordu. EKU, tek şarjlı bir kazanda pişirildi. Kullanılan proses parametreleri, tavuk yan ürünleri için 121 °C' de 3.1 saat, sığır yan ürünleri için 132 °C' de 2.85 saatti. Kesimhane yan ürünleri karışımının bir kısmı 10-meş elekten (EKU10; elek açıklığı, 2.03 mm), bir kısmı da 12-meş elekten (EKU12; elek açıklığı 1.91 mm) geçirildi. Her deneme için, eldeki üç farklı P kaynağının kombinasyonları kullanılarak 13 farklı diyet serisi elde eildi. Bir numaralı denemede P kaynağı olarak DF kullanıldı ve yapılan hesaplamalarla sırasıyla, %0.2, %0.3, %0.4,%0.5 ve %0.6 bitkisel olmayan P içeren diyetler elde edildi. EKU10 ve EKU12 kullanılarak diğer iki diyet serisi oluşturuldu. Bu diyet serilerinde, söz konusu EKU' lardan giderek artan miktarlarda kullanılarak sırasıyla, %0.3, %0.4, %0.5 ve %0.6 P içeren bitkisel olamayan P konsantrasyonları elde edildi. DF ile EKU10 ve EKU12 aracılığı ile diyete giren fosfor, "bitkisel olmayan fosfor" olarak sınıflandırıldı. Mısır ve soya fasulyası için, NRC'nin yayınladığı (1994) bitkisel olamayan P değerleri kullanıldı.Bir numaralı denemede; elde edilen diyetler 5 ile 11 günlük yaş aralığındaki piliçlere yedirildi. İki numaralı denemede ise, elde edilmiş olan üç diyet serisi değerlendirildi. Ancak, bir numaralı denemede en düşük düzeyde P (%0.2 bitkisel olmayan P) ile beslenen piliçlerde %50'ye yakını 6 günlük deney süresinde bariz reşitzm belirtileri ortaya çıktığından, iki numaralı deneme için planlanmış bulunan P konsatrasyonu %1 mertebesinde arttırıldı. Sonuç olarak, DF' li seriyi oluşturan diyetlerdeki bitkisel olmayan P konsantrasyonları, %0.3, %0.4, %0.5, %0.6 ve %0.7 olarak değiştirildi. EKU10 ve EKU12 içeren diyet serileri ise, %4, %0.5, %0.6 ve %0.7 bitkisel olmayan P içerecek şekilde formüle edildiler. İki numaralı denemede hazırlanan diyetler, 6 ile 13 gün aralığında yedirildiler. Tablo 1 ve Tablo 2 için tıklayınız 1 ve 2 numaralı denemelerde kullanılan diyetlerin içeriği Tablo 1 ve Tablo 2' de görülmektedir. Bütün diyetler izokalorik ve eşdeğer azot içerikli olarak hazırlanmaları yanında, %1.2 kalsiyum içerecek şekilde formüle edildiler. Bu diyetler ayrıca P hariç diğer besin maddelerini, NRC' nin önerdiği (1994) miktarlarda veya bu miktarların biraz üstünde içermekteydiler. Bütün diyetler P analizleri yapılmış ve bu analizlerde saptanan ve hesapla bulunan toplam P düzeyleri Tablo 3' de verilmiştir. Bütün diyetlerde, analizle bulunan toplam P konsantrasyonunun, hesapla bulunan değerlerden biraz daha yüksek olduğu görüldü. Tablo 3. Diyetlerin Hesapla ve Deneme ile Saptanan Fosfor Yoğunlukları (Deneme 1 ve Deneme 2) Deneme 1 Deneme 2 Diyet Kodu Hesapla Deneyerek Hesapla Deneyerek (%) A 0.48 0.54 0.58 0.68 B 0.58 0.64 0.67 0.76 C 0.68 0.75 0.77 0.84 D 0.78 0.84 0.86 0.90 E 0.88 0.95 0.96 1.00 F 0.57 0.63 0.67 0.75 G 0.66 0.74 0.76 0.86 H 0.76 0.81 0.85 0.96 I 0.85 0.91 0.95 1.02 J 0.57 0.62 0.67 0.76 K 0.66 0.72 0.76 0.85 L 0.76 0.81 0.85 0.92 M 0.85 0.89 0.94 0.99 1 ve 2 numaralı denemelerde kullanılan 13 diyetin her biri, ana makinaları grubunda bulunan üç ayrı kafese tahsis edildi. Her kafese yedi palaz kondu. 1 ve 2 numaralı denemelerdeki palazlar sırasıyla 11 ve 13 günlük olduklarında, vücut ağırlıkları ölçülüp yem tüketim bilgileri kaydedildi. Daha sonra her kafesten rastgele ikişer palaz seçildi. Bu palazların sol tibia kemikleri çıkarılarak kurutuldu. Daha sonra her kafesten alınmış olan iki adet tibia bir araya konarak extraksiyona tabi tutuldu, tekrar kurutuldu ve tartıldı. Bundan sonra, tibialar 600 °C' de 18 saat süreyle yakılarak kül elde edildi, desikatörde soğutuldu ve tartıldı. Tibia külü, yağı alınmış kuru tibia ağırlığının yüzdesi olarak hesaplandı. Deneme süresince palaz başına tüketilen ortalama P miktarı, yem tüketim verileri ve diyetlerin analizle bulunan P konsantrasyonları kullanılarak hesaplandı. Elde edilen veriler üzerinde SAS Enstitüsünün 1985' te yayınlanmış olduğu Genel Doğrusal Modeller yöntemine uygun olarak regresyon analizi yapıldı. EKU10 ve EKU12 unlarında, DF' dekine kıyasla faydalınabilir P miktarı, adi katsayılı çoklu doğrusal regresyon analizi (Finney, 1978) uygulanarak hesaplandı. Söz konusu analiz yöntemi (eğim oranı = slope ratio), diyetteki toplam P (analiz edilen) yüzdesinin veya palaz başına tüketilen P miktarının bir fonksiyonu olarak, ağırlık artışı ve tibia külü yüzdesi verilerine uygulandı. Her denemede elde edilen çoklu doğrusal regresyon sonuçları, önce basit doğrusal regresyonun, daha sonra da interseptler arasındaki önemli farkılıkların test edilmesi ile doğrulandı. Bütün testlerde, interseptlerin farklı olmadığı saptandı (P>0.05). Dolayısıyla, adi katsayılı çoklu doğrusal regresyon yönteminin kullanılabilirliği teyid edilmiş oldu. SONUÇLAR Deneme 1 ve 2' ye ait vücut ağırlığı, ağırlık artışı, yem tüketimi ve tibia külü değerleri, sırasıyla Tablo 4 ve Tablo 5' te gösterilmektedir. Deneme 1' de en düşük P içerikli %0.54 P' li diyet ile beslenen palazlarda bariz reşitzm belirtileri (sakatlık ve kemiklerin çok fazla eğilip bükülebilme özelliğinde olması) görülmüştür. Bu belirtiler, 1 numaralı denemede %0.64 ve daha yüksek P ile 2 numaralı denemede %0.68 ve daha yüksek P ile beslenen palazlarda görülmedi. Tablo 4. Dikalsiyum Fosfattan veya EKU'dan Gelen Diyet Fosforunun Piliçlerin Ağırlık Artışı ve Tibia Külü Üzerindeki Etkisi (Deneme 1)
2Denemenin başında (5 günlük yaş), palaz başına ortalama gövde ağırlığı, kafesler arasında 112 ile 114 g arasında değişmekteydi. 3Diyet fosforunun yüzdesi veya palaz başına tüketilen P' nin fonksiyonu olan vücut ağırlığı artışı ile ilgili çoklu doğrusal regresyon denklemleri Tablo 6' da verilmiştir. 4Diyet fosforunun yüzdesi veya palaz başına tüketilen P' nin fonksiyonu olan tibia külü ile ilgili çoklu doğrusal regresyon denklemleri Tablo 6' da verilmiştir. 5Her birinde yedi palaz bulunan üç kafesin ortalamaları 6Her birinde iki palaz bulunan üç kafesin ortalamaları 7Öğütme sırasında 10-meş' lik (2.03 mm) elekten geçirilmiş EKU. Analiz ile saptanan P, %5.14 8Öğütme sırasında 12-meş' lik (1.91 mm) elekten geçirilmiş EKU. Analiz ile saptanan P, %5.14 9Ortalamanın standart saptaması Tablo 5. Dikalsiyum Fosfattan veya EKU' dan Gelen Diyet Fosforunun Palazların Ağırlık Artışı ve Tibia Külü Üzerindeki Etkisi (Deneme 2)
2Denemenin başında (6 günlük yaş), palaz başına ortalama gövde ağırlığı, kafesler arasında 123 ile 124 g arasında değişmekteydi. 3Diyet fosforunun yüzdesi veya palaz başına tüketilen P' nin fonksiyonu olan vücut ağırlığı artışı ile ilgili çoklu doğrusal regresyon denklemleri Tablo 6' da verilmiştir. 4Diyet fosforunun yüzdesi veya palaz başına tüketilen P' nin fonksiyonu olan tibia külü ile ilgili çoklu doğrusal regresyon denklemleri Tablo 6' da verilmiştir. 5Her diyet çeşidi için tahsis edilmiş, her birinde yedi palaz bulunan üç kafesin ortalamaları 6Her diyet çeşidi için tahsis edilmiş,her birinde iki palaz bulunan üç kafesin ortalamaları 7Öğütme sırasında 10-meş' lik (2.03 mm) elekten geçirilmiş EKU. Analiz ile saptanan P, %5.14 8Öğütme sırasında 12-meş' lik (1.91 mm) elekten geçirilmiş EKU. Analiz ile saptanan P, %5.14 9Ortalamanın standart saptaması Regresyon analizi ile, her diyet fosforu kaynağı grubunda, vücut ağırlığı artışı ile tibia külü miktarının, diyet fosforu yoğunluğundaki artışlara ve her palazın deneme sırasında tükettiği P miktarındaki artışları doğrusal olarak ilişkili olduğu saptanmış oldu. Toplam diyet fosforu yüzdesinin veya piliç başına tüketilen fosfor miktarının fonksiyonu olan vücut ağırlığı artışı ve tibia külü yüzdesi değerleri üzerinde uygulanan adi katsayılı çoklu doğrusal regresyon analizinin sonuçları Tablo 6' da gösterilmektedir. EKU10 ve EKU12' de bulunan P' nin DF'den gelen P' ye kıyasla göreceli faydalınabilirliğini (GF) tahmin etmek için her denemedeki her bağlı değişken için elde edilen regresyon katsayıları kullanıldı. Bu çalışma sırasında, DF'den gelen P' den yararlanılabilme 100 olarak kabul edildi. 1 numaralı denemede EKU10 ve EKU12' den gelen P'nin GF düzeyi, kullanılan kriterin ağırlık artışı veya tibia külü olmasına ve bağımsız değişkenin diyet fosforu yoğunluğu veya piliç başına tüketilen P miktarı olmasına bağlı olarak, 97.3 ile 101 arasında değişmekteydi (Tablo 7). Bu değerlerden hiç biri 100' den önemli düzeyde (P<0.05) farklı değildi. Kullanılan kriterler, bağımsız değişkene ve denemeye bağımlı olmadan, EKU10 ve EKU12 için elde edilen bütün GF değerlerinin ortalamaları, sırasıyla 101.4 ve 101.2 olarak bulundu. Tablo 7. EKU' daki Fosforun, Dikalsiyum Fosfattaki (DF) Fosfora Kıyasla Göreceli Yararlanabilirliği (GY)
2 Öğütme sırasında 10-meş'lik (2.03 mm) elekten geçirilmiş EKU. Analiz ile saptanan P, %5.14 3 Öğütme sırasında 12-meş'lik (1.91mm) elekten geçirilmiş EKU. Analiz ile saptanan P, %5.14 TARTIŞMA Bu çalışmada rapor edilen iki denemede elde edilen veriler açıkça göstermektedir ki, genç hindi palazları EKU'dan aldıkları P' yi, ağırlık artışı ve tibia kemiğinde biriken kül oranı açısından, DF' den aldıkları P kadar etkin bir şekilde kullanılabilmektedirler. Ayrıca, farklı EKU örneklerinin partikül büyüklüğünün, bu hammaddeden yararlanma düzeyini etkilemediği saptandı. Bu bulgular, Burnell ve ark.' nın (1989) yayınladığı sonuçlara uymamaktadır. Sözü edilen araştırmacılar, genç domuzların EKU' daki P' den yararlanma oranının monosodyum fosfota kıyasla %64 olduğunu ileri sürmüşlerdi. Bu araştırmacılar ayrıca, incelemeye alınan EKU' daki P' nin %30'nun > 4 mm iriliğindeki partiküllerden geldiğini ifade etmişlerdi. Burnell ve ark. (1989) ve Cromwell (1989), EKU' da elde edilen P'den, düşük düzeyde yararlanabilme düzeyinin, bu üründe bulunan göreceli olarak daha büyük partikül büyüklüğünden ileri gelebileceğine dikkat çekmişlerdi. Buna karşılık Gillis ve ark. (1951), piliçler üzerinde yaptıkları çalışmada flordan arındırılmış kaya fosfatının, fosfat kaynağının zayıf asitte çözünürlüğünün düşük olmaması kaydıyla, partikül büyüklüğünün P' den yararlanmaya etkili olmadığını saptamışlardır. Bu çalışmada kullanılan EKU' nun bir kısmı 1.91 mm, bir kısmı da 2.03 mm' lik elekten geçecek şekilde öğütülmüştü. Dolayısıyla bu unların içinde 4 mm' den büyük kemik parçacıklarının bulunma olasılığı çok düşüktür. Ancak, bu çalışmada, EKU' da bulunan kemik parçacıklarının boyları ayrıca ölçülmemiştir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar, Waldroup ve ark.' nın (1965) bulgularına uymaktadır. Bu araştırmacılar, piliçlerin EKU' daki P'den, monosodyum fosfat veya DF' deki P' ye kıyasla, %102 oranında yararlanabildiklerini saptamışlardı. Elde ettiğimiz sonuçlar aynı zamanda Waldroup ve Adams' ın 1994' de elde ettikleri sonuçlara da uymaktadır. Söz konusu çalışmada, 11 farklı EKU örneğindeki P' den, piliçlerin, mono-dikalsiyum fosfattaki P' den olduğu kadar yararlanabildikleri gösterilmişti. Waldroup ve Adams' ın 1994' te yaptıkları çalışmada kullandıkları EKU, farklı hayvan türlerinden ve değişik işleme sistemleri kullanılarak elde edilmişlerdir. Bu çalışmada elde edilen veriler, 10-meş' lik eleklerden geçirilmiş EKU ile beslenen genç hindilerin, bu hammaddelerdeki P' den, DF' deki P' den olduğu gibi yararlanabildiklerini göstermektedir. ABD' de üretilen EKU' nun çoğu 10-meş' lik elekten geçirilmektedir. Bu nedenle, ABD' de ticari rendering işletmelerinde üretilen EKU' lardaki P' den, hindi palazlarının yeterli oranda yararlanabildikleri söylenebilir. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
AGROTURK Agro-Endüstriyel
Müşavirlik |