Günümüzde gıda güvenliği kavramı
gittikçe önem kazanıyor. Bu öneme paralel olarak, gıda zincirinin önemli bir
halkasını oluşturan hayvansal gıda üreten firmalar ve onların bir alt sektörü
olan yem endüstrisi de faaliyetlerini yeniden gözden geçirmek zorunda
kalıyorlar. İnsanlar yedikleri gıdalardan hastalanmak istemiyorlar. Bu
isteklerini de gıda üreticileri üzerindeki baskılarını yoğunlaştırarak ifade
ediyorlar.
Bu gelişmeye yine Avrupa Birliği'nden bir örnek vereyim. Birliğe üye ülkelerin
pek çoğunda, özellikle Fransa'da, tüketiciden gelen talepler sonucu büyük
süpermarket zincirleri kendilerine gıda maddesi sağlayan tedarikçilere yeni yeni
koşullar koyuyorlar. Örneğin, bu zincirlerden birkaç tanesi, bundan böyle tavuk
eti satın aldıkları üreticilerin, yetiştirdikleri piliçleri hijyenik yem ile
beslediklerini kanıtlamalarını istiyorlar.
Bilindiği
gibi, hijyenik yem üretimi diye adlandırılan yöntem, toz yemin soğutulmadan veya
peletlenmeden önce etkin bir biçimde sıcaklığa tabi tutulması anlamına geliyor.
Günümüzde kabul edilen sıcaklıkla işleme standartlarına göre, hijyenik yem elde
etmek için, sıcaklığın 4 dakika süre ile 85 ºC'de tutulması ve yem
partiküllerinin tamamının aynı işlemden geçmesinin garanti altına alınması
gerekmektedir. Bu ikinci koşulu yerine getirmek için de, üretim hattındaki ürün
akışının, işleme ilk giren partiküllerin işlemi en önce tamamlamasını sağlayacak
şekilde tasarlanması gerekmektedir.
Yem üretim makinaları,
özellikle pelet presleri, konusunda sektörünün lideri olan California Pellet
Mill (CPM) firmasının ürettiği CPM HYGIENISER (veya diğer adı ile CPM
SÜPERKONDİSYONER), istenen bu koşulları tam olarak yerine getiren bir sistemdir.
CPM HYGIENISER, ayrıca, mevcut üretim hattlarına kolayca adapte olabilecek
şekilde tasarlanmış olup müşterilerden ve sahadan gelecek hijyenik yem talebini
en ekonomik bir şekilde karşılamaya olanak vermektedir.
Bu ekipmanın "Hygieniser"
olarak adlandırılmasının nedeni, yemin makina içinde kalış süresini uzatarak
hijyenik yem elde edilmesinin gerçekleştirilmiş olmasıdır. Ekipmanın, aynı
zamanda, "Superkondisyoner" olarak anılmasının nedeni ise, söz konusu uzun süre
sayesinde buhar ve sıvıların yem partikülleri tarafından daha iyi absorbe
edilmesini sağlaması, dolayısı ile "süper" bir "tavlanma" (conditioning), yani
nişastanın çok iyi jelatinleşmesinin sağlanmasıdır.
Aşağıda Şekil 1'de, CPM
HYGIENISER'in bir CPM pelet presi üzerine nasıl yerleştirildiği görülüyor.
Şimdi, Salmonella
bakterisini tahrip etmek için gerekli koşullara bir göz atalım. University of
California (Davis) araştırmacılarından Dr. Hans Reiman'a göre, %15 rutubet
içeren toz formdaki yemin içinde bulunabilecek Salmonella organizmalarının
100.000:1 oranında imha edilebilmesi için bu yemin maruz kalması gereken
sıcaklık ve sıcaklık süresi kombinasyonları aşağıda Şekil 2'deki grafikde
sergilenmektedir.
Yukarıdaki grafikde de
açıkca görüldüğü gibi, toz yem 85 ºC'de 240 saniye tutulduğu takdirde, içerdiği
Salmonella miktarı 1/100.000 oranında azalmaktadır. Burada, neden 85 ºC'nin esas
alındığı akla gelebilir. Bunun nedeni bu derecenin, yemde bulunan sıcağa duyarlı
vitamin ve enzim gibi unsurların önemli bir tahribata uğramadan maruz
kalabilecekleri en yüksek sıcaklık derecesi olmasıdır.
Fransa'da CPM HYGIENISER'in
kullanıldığı bir ticari işletmede yapılan başka bir araştırmada toz yemden,
Hygieniser'e girmeden önce 13 girdikten sonra da 13 örnek alınarak bu örneklerde
Salmonella'nın da dahil olduğu enterobakter grubu organizmaların sayımı
yapılmış. Hygieniser içinden geçen toz yemin bu ekipman içinde 85 ºC'de 240
saniye tutulduğu bu uygulamada elde edilen sonuçlar aşağıda, Şekil 3'de
özetlenmektedir.
Yukarıdaki araştırmada
ayrıca, yine ısıl işlemden önce ve sonra olmak üzere, yedişer örnek alınarak bu
örneklerde küf mantarı sayımı yapılmış. Aşağıda Şekil 4'de görüldüğü gibi, toz
yemin 85 ºC'de 240 saniye tutulması, küf mantarlarının da tamamen tahrip
edilmesi için yeterli olmaktadır.
85 ºC'de tutulan yemdeki vitamin ve amino asitlerin ne ölçüde tahrip olduğunu
görmek için aşağıdaki şekillere bakmak gerekiyor. Şekil 5'de, CPM HYGIENISER'ın
vitaminler üzerindeki etkisini irdelemek için yapılan bir araştırmanın sonuçları
özetlenmektedir. Bu araştırmanın ilk bölümünde, 9.000 IU/kg A vitamini içeren
toz yem üç şarj (batch) halinde CPM HYGIENISER'de ısıl işleme (85ºC'de dört
dakika = 240 saniye) tabi tutulmuş. Bu üç şarjın her birinden, ısıl işlemden
sonra, birer örnek alınmış. Daha sonra, araştırmanın ikince bölümünde, dört şarj
daha hazırlanmış ve bu şarjlardan da ısıl işlemden sonra birer örnek alınmış.
Ancak bu dört şarj, dört dakika yerine sekiz dakika süre ile HYGIENISER'in
içinde ve 85ºC'de bırakılmış. Alınan bütün örneklerde vitamin A tayini yapılmış
ve sonuçlar aşağıda Şekil 5'de özetlenmiş.
Şekil 5'de de görüldüğü
gibi, toz yemin CPM HYGIENISER'de 85 ºC'de dört, hatta sekiz dakika tutulması,
vitamin A içeriğinde önemli bir kayıba neden olmamaktadır.
Yukarıdakine benzer diğer
bir araştırma da CPM HYGIENISER'ın amino asitler üzerindeki etkisini saptamak
için düzenlenmiş. Bu araştırmada toz yem oniki ayrı şarj halinde CPM
HYGIENISER'den geçirilmiş. İlk altı şarj 85 ºC'de dört dakika tutulurken, ikinci
altı şarj aynı sıcaklıkta sekiz dakika tutulmuş. Bütün şarjlardan ısıl işlemden
önce ve sonra birer örnek alınarak Lisin içeriği ölçülmüş. Elde edilen sonuçlar
Şekil 6'da özetlenmektedir.
Bu araştırmada da görüldüğü
gibi, CPM HYGIENISER'de uygulanan 85 ºC'de dört dakikalık ısıl işlem, yemin
lizin içeriğini önemli ölçüde etkilememektedir. Hatta, sekiz dakikalık ısıl
işlem, henüz açıklanamayan bir nedenle lizin içeriğinin çok az da olsa artmasına
neden olmaktadır.