başa dön

 

YEM
TEKNOLOJİSİ
BÜLTENİ, NO. 6
Ağustos 1997



CPM Ana Sayfa

Agroturk Ana Sayfa

Site Haritası

PELET PRESLERİNİN YAĞLANMASI

İ. Cihan Koru

Yem üreticilerini ziyaret ettiğimde, pelet preslerinin bakımı ile ilgili olarak karşılaştığım soruların büyük bir bölümü, preslerin yağlanması ile ilgili oluyor.  Özellikle, pres yağlamasında hangi yağların kullanılması gerektiği soruluyor.  Bu yazıda bu soruların bir kısmını yanıtlamaya çalışacağım.

Dişli sistemle sürülen pelet preslerinin yağlanmasında kullanılan yağların birkaç işlevi vardır.  Herşeyden önce yağın, dişli ve rulmanlarda metalin metale temasını engellemesi gerekir.  Bundan başka, kullanılan yağın kimyasal aşınmaya karşı koruyucu olması, sürtünmenin fazla olduğu noktalarda oluşan ısıyı uzaklaştırması ve contaları yağlaması gerekir.

Pelet preslerinde temel olarak iki tip yağ kullanılır.  Bunlardan biri, R&D sınıfı yağlar olup, bunlar paslanma ve oksidasyona karşı koruyucu katkılar içerirler.  Diğer grup, EP yağlarıdır ki, bunlar, R&D sınıfındaki yağların özelliklerine ek olarak, çok yüksek basınç altında dahi metal yüzeylerin bir yağ tabakası ile kaplı olmasını sağlayan katkılar içerirler (EP = extreme pressure).  Dişli kutusunun aşınmasını en aza indirdiğinden, genellikle bu ikinci sınıfa giren yağlar tercih edilir.

Çeşitli vizkosite değerlerinde dişli yağları bulmak mümkündür.  Doğru olan vizkosite değerini seçmek için, presin çalışması sırasında yağın ne dereceye kadar ısındığını ve dişlilerin dönüş hızını bilmek gerekir.  Bütün pelet presleri için önerdiğimiz yağlar, ISO viskosite sınıfı 220 tanımına uyan yağlardır.  Bütün yeni California Pellet Mill (CPM) presleri, MOBIL-GEAR 630 yağı içerir durumda müşteriye teslim edilmektedir. 

Aşağıdaki listede, başka firmaların ürettiği aynı amaca uygun yağlar verilmektedir.  Bu listede bulunanların dışında da, pelet preslerinin yağlanmasında kullanılabilecek yağlar olduğunu bilmenizi isterim.

Firma Ticari Marka
Amaco PERMAGEAR EP 220
Amsoil SGM
Ashland Pet. VALVOLINE AGMA EP 5
BP Oil ENERGEAR EP 220
Castrol ALPHA EP 220
Citgo CITGEAR EP 220
Clark Oil COCHEM 264-5
Conoco GEAR 220
Exxon SPARTAN EP 220
Keystone KEYGEAR 100
Mobil MOBILGEAR 630
Pennzoil SUPER MAXOL EP 220
Philips 66 PHILGEAR 220
Shell Oil OMALA 220
Sun SUNEP 220
Texaco MEROPA 220
Unocal-76 EXTRA DUTY NL GEAR EP 5

Kullandığınız yağın markasını değiştirmek istediğinizde, eski ve yeni marka yağlar yukarıdaki gruptan ise, dişli kutusunu boşaltmanıza gerek yoktur. 

Dişli kutusundaki yağın uzun süre sorunsuz olarak görev yapabilmesi için, haftada bir kutunun tahliye musluğundan, biriken suyun alınması gerekir.  Her 2.000 iş-saatinde bir, dişli kutusundaki yağın tamamen değiştirilmesi önerilir.  Yağ değiştirilirken, yağ filtresi ve yağ contası da değiştirilir, tortu kabındaki mıknatıs ile dişli kutusunun içindeki tortular ve çamur temizlenir.  Bu arada, yağlama sisteminin püskürtme memeleri gözden geçirilir.  Ayrıca; akış, basınç ve sıcaklık kontrolunda kullanılan bütün şalter ve anahtarların da iyi çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir.

Yukarıda anlatılan madeni yağlardan başka, bir de sentetik dişli yağları vardır.  Bu grupdaki yağlar, öncekilere kıyasla çok daha pahalı olmakla beraber, yüksek sıcaklık derecelerinde kullanıldıklarında, diğer yağlara kıyasla özelliklerini çok daha yavaş kaybederler.  Dolayısı ile bu yağları, değiştirmeye gerek kalmadan daha uzun süre kullanmak mümkündür.  Yine diğer yağlara kıyasla, bu yağlar sürtünmeyi daha fazla önleyerek, aşınmanın ve sıcaklık oluşmasının daha düşük düzeyde kalmasını sağlarlar.  CPM'in 7700 serisi pelet preslerinde işletme sırasında oluşan sıcaklık daha küçük modellere kıyasla daha yüksek olduğundan, cebri yağlama yapılmadığı takdirde, sentetik dişli yağlarını salık veririz. 

SOĞUTUCULARIN BAKIMI

Boyd Lemon

Peletleme sisteminin en önemli yardımcı ekipmanlarından biri soğutucu ve buna bağlı hava sistemidir.  Arzu edilen pelet kalitesine ulaşabilmek için, peletlerin dağıtıma veya depolamaya gönderilmeden ÖNCE soğutulmaları gerekir.  Soğutucular ile ilgili olarak akılda tutulması gereken en önemli husus, peletlerin doğru şekilde soğutulması için peletlerin soğutucu içinde GEREKLİ SÜREDE kalması ve GEREKLİ HACİMDE HAVA ile temas etmesinin zorunlu olduğudur.  Basit bazı önlemler alındığı takdirde soğutucunuzun uzun süre sorunsuz olarak hizmet vermesi mümkündür.

Genellikle, soğutucuda herhangi bir sorun çıkmadığı takdirde, kimse bu ekipmanla ilgili olarak endişelenmez ve bu cihazlar minimum ihtimam isteyen ekipmanlar olarak kabul edilir.  Ne zaman ki, soğutucu peletleri soğutmamaya başlar ve sıcak çıkan peletler taşınma aşamasında kırılarak aşırı miktarda ufalanmış parçalar oluşmasına, dolayısı ile kalite sorunlarına neden olur, soğutucunun halini hatırını sormak akıla gelir.

Mekanik olarak, soğutucunun bakımı zor değildir.  En önemli husus, ünitenin temiz tutulmasını sağlamak ve ana soğutma haznesinde, hava kanallarında ve siklonlarda toz ve yem kırıntılarının birikmesine meydan vermemektir. 

Bütün soğutucularda, ünitenin boşaltma hızını kontrol eden mekanik bir sürücü vardır.  Bu kontrol ünitesinin belirli aralıklarla yağlanması ve üretici firmanın belirlediği şekilde ve zaman aralıklarında bakımının yapılması gerekir.  Bütün soğutucuların hareketli parçaları vardır.  Yatay soğutucularda bu hareketli parçalar en fazla olduğundan bu tip soğutucuların, özellikle tabla bölümünün, daha fazla ihtimama ve bakıma ihtiyacı vardır.   

Aşağıda, değişik tip soğutucularda gerekli olan temel bakım önlemleri özetlenmiştir.

Dikey Soğutucular

  • Bütün emniyet uyarı levhaları doğru yerlerinde duruyor mu?
  • Bütün koruyucu kapak ve korkuluklar yerlerinde ve iyi durumda mı?
  • Soğutucu istendiği gibi dolup boşalıyor mu?
  • İçdeki elekler veya ızgaralar temiz mi?
  • Peletlerden ayrılan kırıntılar genellikle soğutucunun orta kısmında birikir. Soğutucunun yan tarafındaki denetim kapağı yerinden çıkarılarak bu kısıma girip kırıntı birikintisi temizlenmeli ve kırıntıların kaçtığı aralık ve açıklar onarılmalıdır.
  • Hız kontrol kolu veya hız göstergesini inceleyerek bunların boşaltma kapaklarını gerektiği gibi kontrol edip etmedikleri saptanmalıdır.
  • Zincir dişlileri, sürücüler ve zincirin de belirli zamanlarda kontrol edilmesi gerekir.

Yatay Soğutucular

  • Bütün emniyet uyarı levhaları doğru yerlerinde duruyor mu?
  • Bütün koruyucu kapak ve korkuluklar yerlerinde ve iyi durumda mı?
  • Hava kesici brandaları kontrol edin.  Tek katlı soğutucularda bunlardan iki adet, çift katlı soğutucularda ise dört adet bulunur.
  • Ünitenin gövdesinde herhangi bir hava kaçağı var mı?  Bu deliklerden giren hava pelet yatağından geçmeden doğrudan siklona giderek soğutma randımanının düşmesine neden olur.
  • Tablalar temiz mi?  Tablaların yatay konumda olması gerekirken, eğilmiş veya bükülmüş kısımlar ve yırtıklar bulunmamalıdır.  Ayrıca, bütün klip veya mandalların yerinde olması ve tablaların doğru konumda çalışıyor olmasına dikkat edilmelidir.
  • Perdelerin aşınmamış olması gerekir ve tablalar bunların arasından doğru konumda geçmelidir.
  • Tabla zincirinin doğru gerginlikte olup doğru konumda çalıştığını kontrol edin.
  • Pelet parçacıklarının toplanmasını kontrol eden düzendeki civataları kontrol ederek doğru şekilde tahliye yapıp yapmadıklarını kontrol edin ve tablaların orta kısımlarında aşırı kırıntı birikmesi olmadığından emin olun.
  • Sürücünün zincir dişlilerini ve zinciri kontrol edin.
  • Tablaların aşırı dolmasını önleyen koruma şalterini kontrol ederek doğru çalışması sağlayın.
  • Giriş bunkerinin doğru dolup dolmadığını  kontrol edin ve tablalar üzerine yayılan peletlerin eşit kalınlıkta bir yatak oluşturup oluşturmadığını kontrol edin.

Ters Akışlı Soğutucular

  • Bütün emniyet uyarı levhaları doğru yerlerinde duruyor mu?
  • Bütün koruyucu kapak ve korkuluklar yerlerinde ve iyi durumda mı?
  • Peletlerin soğutucunun hava kapanı ve yönlendirici sistemden geçerek soğutucuya gerektiği gibi dolup dolmadığını kontrol edin.
  • Kontrol panosunun doğru olarak monte edilmiş olmasını, kontrol edilmesi gereken bütün birimlerden gelen kabloların doğru olarak bağlanmış olduğunu ve tekmil sistemin doğru çalıştığını kontrol edin.
  • Boşaltma ızgarası doğru çalışıyor mu?  Fren motorları doğru konumda istop ederek soğutucunun doğru şekilde dolmasını sağlıyor mu?
  • Seviye göstergeleri kontrol devresine doğru olarak bağlanmış mı, konumları doğru ayarlanmış mı ve doğru olarak çalışıyor mu?

Hava Kanalları, Fanlar ve Siklonlar

  • Yatay konumda olan hava kanallarını kontrol ederek ıslak ve/veya ince malzemenin birikip birikmediğini ve tıkanıp tıkanmadığına bakın.
  • Fan kanatlarında aşınma var mı?
  • Fan rulmanları üreticinin belirlediği aralıklarla yağlanıyor mu?
  • Siklonlar toz kaçırıyor mu?  İnce kırıntılar koni içinde birikiyor mu?  Hava kapanı doğru çalışıyor mu?
    •

PELETLEMEDE SORUNLAR

İ. Cihan Koru

Bu yazıda önce, bir peletleme hattının farklı aşamalarında ortaya çıkabilecek sorunları ve çözüm önerilerini, daha sonra da sorunlu peletleri ve bunların oluşmasını engellemek için alınacak önlemleri ele alacağım.

Tavlama (Koşullandırma/Conditioning) ile İlgili Sorunlar

Tavlayıcıdan çıkan yemin sıcaklığı sabit değil:

Yemin sıcaklığını arttırmaya çalışırken disk boğuluyor:

Yemin sıcaklığı yeterli, ama çok kuru:

  • Buhar basıncını düşürün.  Basınç düşürücü vana, tavlayıcıdan yaklaşık 6 metre uzakta olmalı.  Bu vanayı tavlayıcıya bağlayan borunun düşük basınçdaki buharı taşımaya uygun genişlikte olması gerekir.
  • Hammaddenin çok kuru olmasından dolayı buhar basıncı düşürüldüğü halde yeterli rutubet elde edilemiyor ise, karıştırıcıda su vermeyi deneyin.

Pelet Presi ile İlgili Sorunlar

 Amper değeri aşırı sapmalar gösteriyor:

  • Besleyicinin kumanda düzenini kontrol edin.
  • Tavlama kazanı kullanıyorsanız en alttaki sıyırıcı kol, kovan tip tavlayıcı kullanıyorsanız karıştırma elemanları (paletler), aşırı aşınmış olabilir.
  • Yemi disk boşluğuna yönlendiren kanatlarda aşınma olabilir.
  • Rulo ayarlarını kontrol edin.
  • Peletlerin elenmesinden elde edilen "elek altı" fraksiyonundaki pelet kırıntıları aşırı büyüklükte ise veya peletlemeye gelen hammaddeler yeteri kadar öğütülmemiş ise, amper değerinde sapmalar görülebilir.
  • Yatay karıştırıcıya gelen hammadde ile burada katılan sıvıların birbirleri ile iyi karışıp karışmadığını kontrol edin.
  • Rulolardan biri tutukluk yapıyor olabilir.

Peletler değişik boylarda çıkıyor:

  • Bıçak ayarlarını kontrol edin.
  • Rulolardan biri daha az çalışıyor veya yem yönlendirme kanatları aşınmış olabilir.
  • Diskin bütün delikleri açık mı?  Değil ise, tıkalı olanları açın.

Presden peletlerin yanında fazla miktarda krıntı hammadde çıkıyor:

  • Diskiniz eskimiş ve aşınmış olabilir.
  • Bıçaklarınız körlenmiş veya ayarsız olabilir.
  • İyi konumlanmamış veya aşınmış yem konisi hammaddenin düzensiz akmasına neden oluyor olabilir.
  • Diskde oluşan sıkıştırma yetersiz olabilir.  Daha iyi sıkıştırma sağlayacak değişik bir disk deliği şekli deneyebilirsiniz.
  • Hammaddenin partikül büyüklüğü dağılımı çok geniş olabilir.  Öğütme işlemini gözden geçirip, öğütülmüş hammadde içindeki en büyük ve en küçük partiküller arasındaki büyüklük farkını azaltmaya çalışabilirsiniz.

Durup dururken tıkanma:
  • Presin normal olarak tıkanacağı bilinen bir çalışma noktası vardır.  Pres operatörleri bu noktayı bilirler ve presin çalışma koşullarını o noktaya gelinceye kadar zorlamazlar ve pres de sözkonusu noktanın altındaki koşullarda sorunsuzca çalışır.  Ancak bazen, pres söylenen noktaya kadar zorlanmadığı halde, görünürde herhangi bir nedene bağlı olmadan tıkanabilir.  Amerika'da pres operatörleri bu duruma "soft blocking" dediklerinden İngilizce literatürde bu terimle karşılaşabilirsiniz.
  • Buhar düzenindeki buhar kapanlarında biriken yoğunlaşmış su zaman zaman tavlayıcıya ulaşabilir.  Bu durumda rulolar patinaj yaparak diskin tıkanmasına neden olabilir,
  • Peletlenmiş hammadde kullanıyor ve bu hammaddeleri, değirmen randımanını artırmak için değirmene vermeden doğrudan peletlemeye gönderiyorsanız, tıkanmanın sebebi bu uygulama olabilir.  Peletlenmiş hammaddelerin de diğer hammaddeler ile beraber öğütülmesi gerekir.  Bunun nedeni bir sonraki maddede açıklanmıştır.
  • Soğutucudan sonra yerleştirilmiş elekleri kontrol edin.  Yıpranmış eleklerde oluşmuş delik ve açıklıklardan kaçan bütün peletler, diğer elek altı malzeme ile beraber besleyici-karıştırıcının (tavlayıcının) üzerindeki bunkere gidiyor ise,  bu noktadaki titreşimlerin de yardımı ile, kırıntı haldeki hammaddeden ayrılarak partikül büyüklüğü farklı kitleler oluşturabilirler.  Zaman zaman bütün peletlerin çoğun-lukta olduğu bu kitle tavlayıcıya girdiğinde, verilen buharı kırıntı hammadde kadar hızla absorbe edemez ve arta kalan buhar da kırıntı hammadde tarafından emilir.  Bu durumda, aşırı rutubet içeren bir kırıntı yem kitlesi oluşur ki, bu kitle diske ulaştığında diski tıkayabilr.

Tıkanmadan sonra yapılacaklar:  

Disklerle İlgili Sorunlar

Yeni aldığınız disk çalışmaya başlamada zorlanıyor:

  • Presi, önce elle ve öğütülmüş mısır ile beslemeye başlayın.  Arkadan, öğütülmüş kuru yem karışımı ile beslemeye devam edin.  Disk delikleri açılmaya başlar ise, en düşük disk hızında ve minimum miktarda yem karışımı vererek devam edin.  Daha sonra, azar azar buhar vermeye başlayın ve istenen çalışma parametrelerine yavaş yavaş çıkın.  Bazı diskler için bu süreç oldukça uzun bir zaman alabilir.  Bu arada, çok sıkı ayarlanmış ruloların disk deliklerinin girişini ezerek delikleri kısmen kapayıp kapamadaığını kontrol edin.  Oluklu rulo kabuğu kullanıyorsanız, çukurlu kabukla çalışmayı deneyin

Eski disk çalışmaya başlamada zorlanıyor:

  • Presi, önce elle ve öğütülmüş mısır ile beslemeye başlayın.  Arkadan, öğütülmüş kuru yem karışımı ile beslemeye devam edin.  Disk delikleri açılmaya başlar ise, en düşük disk hızında ve minimum miktarda yem karışımı vererek devam edin.  Daha sonra, azar azar buhar vermeye başlayın ve istenen çalışma parametrelerine yavaş yavaş çıkın.  Bazı diskler için bu süreç oldukça uzun bir zaman alabilir.  Bu arada, çok sıkı ayarlanmış ruloların disk deliklerinin girişini ezerek delikleri kısmen kapayıp kapamadaığını kontrol edin.  Oluklu rulo kabuğu kullanıyorsanız, çukurlu kabukla çalışmayı deneyin

Eski disk çalışmaya başlamada zorlanıyor:

  • Diski elle ve sert peletlerle besleyerek disk içindeki yemin dışarı atılmasını zorlayın.  Bu yöntem işe yaramaz ise, deliklerin giriş tarafından, delik çapından biraz daha küçük çaplı demir bir çubuk ile "tıklanarak" açılması gerekir.  Bazı durumlarda diski, nüfuz etme özelliği yüksek bir yağ ile dolu bir kaba yatırarak bekletmek, disk deliklerini tıkayan malzemesinin yeteri kadar yumuşamasına ve diskin, elle beslenmesi durumunda çalışmaya başlamasına yeterli olabilir.  Tıkanmış delikleri makkapla açmaya çalışmak, bu işlemin deliklere hasar verme olasılığından dolayı, en son baş vurulacak çare olmalıdır. 

Diskler çok kısa sürede aşınıyor:

  • Rulo ayarlarının çok sıkı olarak yapılmamış olmasına dikkat edin.
  • Eski ruloları yeni diskle, yeni ruloları da eski diskle kullanmayın.  İdeal olanı, zaman içinde birbirine uyum sağlamış rulo ve disklerin kullanılmasıdır.
  • Hammaddenin aşındırıcı madde içeriğini, özellikle silisli madde (kum gibi) içeriğini kontrol edin.
  • Disk deliklerinin iç yüzeyinde minik oyuklar oluşmuş ise (pitting). hammaddelerden bazılarının aşındırıcı özellikleri (yüksek yağ asidi gibi) olabilir.  Bu durumda besleme uzmanınız ile beraber hammaddeleri yeniden gözden geçirmeniz yararlı olabilir.
  • Diski imal eden firmanın da görüşünü almak yerinde olur.

Soğutma İle İlgili Sorunlar

Dikey soğutucuda peletler asılı kalıyor:

Peletler soğutucudan aşırı nemli ve sıcak çıkıyor:

  • Yatay bir soğutucu ile çalışılıyor ise, peletlerin soğutucu içinde oluşturduğu tabakanın her noktada aynı ve imalatçının önerdiği kalınlıkta olmasına dikkat edin.  Ayrıca, soğutucu içindeki konveyörün hızını azaltarak, peletlerin soğutucu içinde daha fazla kalmasını sağlayın.  Dikey soğutucularda, bütün hava girişlerinin açık olmasını sağlayarak, emilen havanın peletlere ulaşmadan etraflarından dolaşıp siklona gitmesini önleyin.  Bu tip soğutucularda da, peletlerin soğutucu içinde yeteri kadar kalmasını sağlamak gerekir.  Aşırı miktarda kırıntı yem ile bulaşık peletler de daha zor soğuyup daha fazla rutubet içerebilirler.

Peletlerin dışı soğuk ve kuru, içleri sıcak ve nemli:

  • Bu peletler başlangıçta kaliteli gibi görünse de, bir süre sonra (genellikle müşterinin deposunda) ufalanmaya başlarlar.  Bu durumun ortaya çıkmasındaki temel nedenler; peletlerin arasından aşırı miktarda hava geçmesi veya yatay soğutucunun ilk kademesinde pelet tabakasının gerekli olandan daha ince olmasıdır.  Peletlerin soğutucu içinde yeterli süre kalmaması da bu duruma yol açabilir.





AGROTURK Agro-Endüstriyel Müşavirlik
19 Mayıs Cad. 33/A-9
80220 Şişli - İstanbul
Tel: 212-212 6942 - Faks: 212-212 6831
E-posta: bilgi@agroturk.com.tr - Web: www.agroturk.com.tr